Maqola Статья Article
Klassik arab tilshunosligida mantiqiy-grammatik tahlil usullari va ularning nazariy asoslari
Методы логико-грамматического анализа и их теоретические основы в классическом арабском языкознании
Logical-grammatical analysis methods and their theoretical foundations in classical Arabic linguistics
Almardanov Dilmurod Eshmurod o‘g‘li iD
Al-Buxoriy Ал-Бухорий Al-Bukhari · ISSN 3030-3273
To'liq ekranda o'qishЧитать во весь экранRead full screen → Butun sonni yuklab olishСкачать весь выпускDownload full issue Faqat maqolaТолько эту статьюThis article only
AnnotatsiyaАннотацияAbstract
Ushbu maqolada klassik arab tilshunosligida e’rob qoidalarini izohlashning mantiqiy-metodologik asoslari tadqiq etiladi. Tadqiqotda Basra va Kufa tilshunoslik maktablari vakillarining grammatik qoidalarni asoslashda qo‘llagan dalillari, xususan, usulu-n-nahv tamoyillari hamda mantiqiy kategoriya va usullarning (qiyos, istiqro, omil va ma’mul nazariyalari) tutgan o‘rni tahlil qilinadi. Maqolada ikki maktab orasidagi ixtiloflar zamirida muayyan usuliy va mantiqiy tizim yotganini manbalar asosida yoritib beriladi. Tadqiqot natijalari arab tili grammatikasi tarixida nahv va mantiq fanlari integratsiyasini hamda e’rob nazariyasining ilmiy-nazariy poydevorini chuqurroq anglashga xizmat qiladi.
В данной статье исследуются логико-методологические основы объяснения правил флексии (и‘раб) в классическом арабском языкознании. В исследовании анализируются аргументы, применяемые представителями Басрийской и Куфийской лингвистических школ для обоснования грамматических изменений, в частности, роль принципов усуль ан-нахв, а также логических категорий и методов (теории аналогии/кийас, индукции/истикра, фактора/‘амиль и объекта/ма‘муль). В работе на основе первоисточников освещается тот факт, что в основе разногласий между двумя школами лежит определенная логическая и методологическая система. Результаты исследования служат более глубокому пониманию интеграции грамматики (нахв) и логики, а также научно-теоретического фундамента теории и‘раба в истории арабского языкознания.
This article investigates the logical-methodological foundations for explaining declension (i‘rāb) rules in classical Arabic linguistics. The study analyzes the arguments utilized by representatives of the Basra and Kufa linguistic schools to justify grammatical variations, focusing on the principles of uṣūlu-n- naḥw alongside the role of logical categories and methods (including analogy/qiyās, induction/istiqrā’, and the governance theory of ‘āmil and ma‘mūl). Based on primary sources, the paper highlights how a coherent logical and methodological system underlies the disagreements between the two schools. The findings contribute to a deeper understanding of the integration between grammar (naḥw) and logic, as well as the theoretical framework of declension theory in the history of Arabic linguistics.
Kalit so'zlarКлючевые словаKeywords: Nahv usulu-n-nahv e’rob Basra maktabi Kufa maktabi mantiqiy-metodologik yondashuv qiyos istiqro istinbot omil nazariyasi Нахв усулу-н-нахв и‘раб басрийская школа куфийская школа логико-методологический подход кийас (аналогия) истикра (индукция) истинбат (вывод/выведение) теория ‘амиля Naḥw uṣūlu-n-naḥw i‘rāb Basra school Kufa school logical- methodological approach qiyās (analogy) istiqrā’ (induction) istinbāṭ (deduction/derivation) ‘āmil theory
Doimiy havolaПостоянная ссылкаPermanent link
https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.007.art07/
Almardanov Dilmurod Eshmurod o‘g‘li. Klassik arab tilshunosligida mantiqiy-grammatik tahlil usullari va ularning nazariy asoslari // Al-Buxoriy. — 2026. — 3-son (3). — B. 70-79. — URL: https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.007.art07/
Almardanov Dilmurod Eshmurod o‘g‘li. Методы логико-грамматического анализа и их теоретические основы в классическом арабском языкознании // Ал-Бухорий. — 2026. — № 3 (3). — С. 70-79. — URL: https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.007.art07/
Almardanov Dilmurod Eshmurod o‘g‘li. Logical-grammatical analysis methods and their theoretical foundations in classical Arabic linguistics // Al-Bukhari. — 2026. — No. 3 (3). — pp. 70-79. — URL: https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.007.art07/
Bu havola o'zgarmaydi. DOI olingach, u shu sahifaga yo'naltiriladi.Эта ссылка не изменится. После получения DOI он будет вести на эту же страницу.This link never changes. A DOI will later resolve to this same page.
AdabiyotlarСписок литературыReferences
- Nosirova M. (2019) Tilshunoslik bilimlari tarixi. – Toshkent: Navro‘z nashriyoti. – 240 b
- 81 b. – .ﺍلﺴﻴﺦ ﻋﺒﺪ ّللا ﺍلﻜﻨﻜﻮﻫي. ﺗﻴﺴﻴﺮ ﺍلﻤﻨطقة./ كﺮﺍﺗﺸي، بﺸﺮى2016
- 497 b. – ﺟلال ﺍلﺪﻳﻦ ﺍلﺴﻴﻮطي. ﺍلإﻗﺘﺮﺍح ﻓي أصﻮل ﺍلﻨﺤﻮ. / - ﺍلإسﻜﻨﺪرﻳة، دﺍر ﺍلﻤعﺮﻓة ﺍلﺠﺎﻣعﻴة 2006
- 425 b. – .أ/د. ﻣﺤﻤﻮد ﻋﻠي. ﺍلﻨﺤﻮ ﺍلعﺮبي ﻭ ﻋلاﻗﺘﻪ ﻭﺍلﻤﻨطق./ - ﺍلإسﻜﻨﺪرﻳة، دﺍر ﺍلﻮﻓﺎء2016
- 3541 b. – .ﻳﺎﻗﻮت ﺍلﺤﻤﻮي. ﻣعﺠﻢ ﺍلأدبﺎء./ - بﻴﺮﻭت، دﺍر ﺍلﻐﺮب ﺍلإسلاﻣي1993
- 880 b. – كﻤﺎل ﺍلﺪﻳﻦ أبﻮ ﺍلﺒﺮكﺎت ﺍلأﻧﺒﺎري. لاإﻧﺼﺎف ﻓي ﻣﺴﺎئﻞ ﺍلﺨلاف./ - ﻗﺎﻫﺮة، ﻣطﺒعة .ﺍلﺴعﺎدة1961
- ﻋثﻤﺎﻥ بﻦ ﺟﻨي. ﺍلﺨﺼﺎئص./ - بﻴﺮﻭت، دﺍر ﺍلﻜﺘﺐ ﺍلعﻠﻤﻴة1971
Tarkibida:Входит в:Part of: Al-Buxoriy. Ilmiy jurnal. 3-son, 2026 Ал-Бухорий. Научный журнал. Выпуск 3, 2026 Al-Bukhari. Scientific journal. Issue 3, 2026
Ma'lumotlarСведения об изданииRecord
- TuriТипType
- Maqola Статья Article
- RaqamНомерID
- son.2026.007.art07
- YilГодYear
- 2026
- JurnalЖурналJournal
- Al-Buxoriy Ал-Бухорий Al-Bukhari
- Jurnal ISSNISSN журналаJournal ISSN
- 3030-3273
- SonВыпускIssue
- 3-son (3), 2026№ 3 (3), 2026No. 3 (3), 2026
- Nashrdagi betlarСтраницы в изданииPages in issue
- 70-79
- Kalit so'zlarКлючевые словаKeywords
- Nahv, usulu-n-nahv, e’rob, Basra maktabi, Kufa maktabi, mantiqiy-metodologik yondashuv, qiyos, istiqro, istinbot, omil nazariyasiНахв, усулу-н-нахв, и‘раб, басрийская школа, куфийская школа, логико-методологический подход, кийас (аналогия), истикра (индукция), истинбат (вывод/выведение), теория ‘амиляNaḥw, uṣūlu-n-naḥw, i‘rāb, Basra school, Kufa school, logical- methodological approach, qiyās (analogy), istiqrā’ (induction), istinbāṭ (deduction/derivation), ‘āmil theory
- ORCID
- Almardanov Dilmurod Eshmurod o‘g‘li — 0009-0007-5184-3998
- LitsenziyaЛицензияLicense
- CC BY 4.0
- KirishДоступAccess
- Ochiq kirishОткрытый доступOpen access
- Nashr sanasiДата публикацииPublished
- 2026-08-27
- YangilanganОбновленоUpdated
- 2026-11-07



