ORIENTAL UNIVERSITETIQidiruvПоискSearch
Oriental universiteti nashriyotiIlmiy jurnallar platformasiПлатформа научных журналовScholarly journals platform

Maqola Статья Article

Zamonaviy tarjima jarayonida inson tafakkuri va mashina tarjimasining o‘rni

Роль человеческого фактора и машинного перевода в современном процессе перевода

The role of human cognition and machine translation in the modern translation process

Jakbarova Sevaraxon MamurjanovnaДжакбарова Севарахон МамуржановнаJakbarova Sevaraxon Mamurjanovna

Innovatsion pedagogika va psixologiya Инновационная педагогика и психология Innovative Pedagogy and Psychology · ISSN 2181-4465

To'liq ekranda o'qishЧитать во весь экранRead full screen → Butun sonni yuklab olishСкачать весь выпускDownload full issue Faqat maqolaТолько эту статьюThis article only

Hujjat sahifadan chiqmasdan o'qiladi.Документ читается прямо здесь. Для удобства есть отдельная страница во весь экран.Readable inline; a full-screen page is also available.

AnnotatsiyaАннотацияAbstract

Ushbu maqolada zamonaviy texnologiyalar, xususan, mashina tarjimasi tizimlarining rivojlanish bosqichlari, va ularning inson tafakkuri hamda tarjimonlik faoliyatiga ta’siri tahlil qilingan. Bundan tashqari, mashina tarjimasining qulaylik jihatidan afzalliklari va tezligi, qolaversa, inson tarjimasining madaniy, hissiy va kontekstual tafakkurdagi ustunliklari yoritilgan. Shuningdek, kelajakda mashina va inson o‘rtasidagi hamkorlik qanchalik zarurligi ta’kidlanadi. xulosa sifatida, kelajakda inson va mashina tarjimasi inson ishini to‘ldirishi mumkin, biroq tarjimonning o‘rni to‘liq yo‘qolmaydi, balki uning roli o‘zgaradi degan fikr ilgari surilgan.

В данной статье проанализированы этапы развития современных технологий, в частности систем машинного перевода, а также их влияние на человеческое мышление и переводческую деятельность. Кроме того, освещены преимущества машинного перевода с точки зрения удобства и скорости, а также превосходство человеческого перевода в культурном, эмоциональном и контекстуальном аспектах мышления. Также подчёркивается необходимость сотрудничества между человеком и машиной в будущем. В качестве вывода выдвигается положение о том, что в перспективе машинный перевод может дополнять деятельность человека, однако роль переводчика полностью не исчезнет, а трансформируется.

This article analyzes the stages of development of modern technologies, particularly machine translation systems, and examines their impact on human cognition and translation activities. In addition, it highlights the advantages of machine translation in terms of convenience and speed, while emphasizing the superiority of human translation in cultural, emotional, and contextual dimensions of cognition. Furthermore, the necessity of collaboration between humans and machines in the future is emphasized. In conclusion, it is argued that machine translation may complement human work in the future; however, the role of the translator will not disappear entirely but will instead undergo transformation.

Kalit so'zlarКлючевые словаKeywords: mashina tarjimasi sun’iy intellekt inson tafakkuri tarjimonlik faoliyati avtomatik tarjima til va madaniyat kontekstual tushunish inson va mashina hamkorligi Автоматический перевод искусственный интеллект контекстуальное понимание машинный перевод переводческая деятельность сотрудничество человека и машины человеческое мышление язык и культура Artificial intelligence automatic translation contextual understanding human cognition human–machine collaboration language and culture machine translation translation activity

Doimiy havolaПостоянная ссылкаPermanent link

https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.006.art09/

Bu havola o'zgarmaydi. DOI olingach, u shu sahifaga yo'naltiriladi.Эта ссылка не изменится. После получения DOI он будет вести на эту же страницу.This link never changes. A DOI will later resolve to this same page.

AdabiyotlarСписок литературыReferences

  1. Abdurahmonova N. (2012). Mashina tarjimasining lingvistik asoslari. – Toshkent: Akademnashr, 2012. – 56 b. (In Uzbek)
  2. Abdurahmonova N. (2018). Mashina tarjimasining lingvistik ta’minoti. – Toshkent, 2018. – 30-75 b. (In Uzbek)
  3. Andy Way. (2023). Machine Translation research. 2023. – 71-72 p
  4. Axmedov Sh., Sunnatullayeva M. (2025). Tarjima jarayonida inson va mashina omili. Journal of Iqro, 18, 2025. (In Uzbek)
  5. Bahdanau D., Cho K. (2015). Neural machine translation by jointly learning to align and translate. ICLR Proceedings, 2015
  6. Franz Jozef Och, Hermann Ney. (2009). What can machine translation learn from speech recognition? 2009. – 4, 32- 47
  7. G‘ofurov I., Mo‘minov O., Qambarov N. (2012). Tarjima nazariyasi. – Toshkent: Konferensiya, 2012. – 72 b. (In Uzbek)
  8. Ismailova G. (2025). Mashina va inson tarjimasi: O‘zbekcha-Inglizcha tarjimalarning aniqligi va madaniy sezgirligini baholash. Kokand University Herald, 3(1), 2025. – 10 b. (In Uzbek)
  9. Khatamova Z. (2024). Inson tarjimasi hamda mashina tarjimasi: muammo va yechim. O‘zbekiston davlat jahon tillari universiteti, “Zamonaviy dunyoda innovatsion tadqiqotlar: nazariya va amaliyot” nomli ilmiy to‘plam materiallari, 10, 2024. – 51 b. (In Uzbek)
  10. Mamedova M.G., Mamedova Z.Yu. (2005). Mashinnyy perevod: evolyutsiya i osnovnyye aspekty modelirovaniya. Baku, 2005. – 94-98 s
  11. Norqobilova F. (2023). Contrastive analyses of English and Uzbek IT terminology. 2023. – 22, 42-56. (In Uzbek)
  12. O‘zbek tilining izohli lug‘ati. (2006). 5 jild. (A. Madvaliev tahriri ostida). Toshkent, 2006. – 84-85 b. (In Uzbek) - 84

Tashqi yozuvlar va tasdiqlarВнешние записи и подтвержденияExternal records and verifications

Havolalarni mualliflar yoki nashriyot koʻrsatgan. «Tasdiqlangan» — tegishli xizmatning oʻzi yozuvni tasdiqladi.Ссылки указали авторы или издательство. «Подтверждено» означает, что запись подтвердил сам сервис.Links are supplied by the authors or the publisher. “Verified” means the service itself confirmed the record.

Tarkibida:Входит в:Part of: Innovatsion pedagogika va psixologiya. 2-son, 2026 Инновационная педагогика и психология. Выпуск 2, 2026 Innovative Pedagogy and Psychology. Issue 2, 2026

Ma'lumotlarСведения об изданииRecord

TuriТипType
Maqola Статья Article
RaqamНомерID
son.2026.006.art09
YilГодYear
2026
JurnalЖурналJournal
Innovatsion pedagogika va psixologiya Инновационная педагогика и психология Innovative Pedagogy and Psychology
Jurnal ISSNISSN журналаJournal ISSN
2181-4465
SonВыпускIssue
2-son (2), 2026№ 2 (2), 2026No. 2 (2), 2026
Nashrdagi betlarСтраницы в изданииPages in issue
75-84
Kalit so'zlarКлючевые словаKeywords
mashina tarjimasi, sun’iy intellekt, inson tafakkuri, tarjimonlik faoliyati, avtomatik tarjima, til va madaniyat, kontekstual tushunish, inson va mashina hamkorligiАвтоматический перевод, искусственный интеллект, контекстуальное понимание, машинный перевод, переводческая деятельность, сотрудничество человека и машины, человеческое мышление, язык и культураArtificial intelligence, automatic translation, contextual understanding, human cognition, human–machine collaboration, language and culture, machine translation, translation activity
LitsenziyaЛицензияLicense
CC BY 4.0
KirishДоступAccess
Ochiq kirishОткрытый доступOpen access
Nashr sanasiДата публикацииPublished
2026-04-28
YangilanganОбновленоUpdated
2026-11-07
Boshqa platformalardaРазмещено такжеAlso available at

Yana o'qingСмотрите такжеRelated

Maqola Статья Article Raqamli iqtisodiyot sharoitida kichik biznes va tadbirkorlikni logistika tizimi orqali rivojlantirish Развитие малого бизнеса и предпринимательства посредством логистической системы в условиях цифровой экономики Developing small business and entrepreneurship through the logistics system in the digital economy Mardonova O‘g‘iloy Ilhom qizi · 2026 · 142-149-b.Mardonova O‘g‘iloy Ilhom qizi · 2026 · с. 142-149Mardonova O‘g‘iloy Ilhom qizi · 2026 · pp. 142-149TarkibidaВ выпускеIn issue: Iqtisod, menejment va pul. 3-son, 2026 Экономика, менеджмент и деньги. Выпуск 3, 2026 Economics, Management and Money. Issue 3, 2026 https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.008.art14/ Maqola Статья Article Talabalarda emotsional introvertlikning namoyon bo‘lishiga ijtimoiy tarmoqlarning ta’siri Влияние социальных сетей на проявление эмоциональной интровертированности у студентов The impact of social media on the manifestation of emotional introversion among students Sanayev Alisher Komiljon o‘g‘li · 2026 · 126-137-b.Санаев Алишер Комилжон ўғли · 2026 · с. 126-137Sanayev Alisher Komiljon o‘g‘li · 2026 · pp. 126-137TarkibidaВ выпускеIn issue: Innovatsion pedagogika va psixologiya. 3-son, 2026 Инновационная педагогика и психология. Выпуск 3, 2026 Innovative Pedagogy and Psychology. Issue 3, 2026 https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.009.art13/ Maqola Статья Article Inklyuziv ta’limdan inklyuziv jamiyatga oʻtishda maktab direktorlarining innovatsion boshqaruv salohiyatini takomillashtirish Совершенствование инновационного управленческого потенциала директоров школ в процессе перехода от инклюзивного образования к инклюзивному обществу Enhancing the innovative management capacity of school principals in the transition from inclusive education to an inclusive society Mo‘minov Sulton Akbar o‘g‘li · 2026 · 63-77-b.Mo‘minov Sulton Akbar o‘g‘li · 2026 · с. 63-77Mo‘minov Sulton Akbar o‘g‘li · 2026 · pp. 63-77TarkibidaВ выпускеIn issue: Innovatsion pedagogika va psixologiya. 3-son, 2026 Инновационная педагогика и психология. Выпуск 3, 2026 Innovative Pedagogy and Psychology. Issue 3, 2026 https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.009.art07/ Maqola Статья Article Davlat boshqaruvi terminlarining shakllanish manbalari Источники формирования терминов государственного управления Sources of the formation of public administration terms G‘aniyeva Lobar Sa’dulla qizi · 2026 · 33-46-b.Ганиева Лобар Садулла кизи · 2026 · с. 33-46G‘aniyeva Lobar Sa’dulla qizi · 2026 · pp. 33-46TarkibidaВ выпускеIn issue: Al-Buxoriy. Ilmiy jurnal. 3-son, 2026 Ал-Бухорий. Научный журнал. Выпуск 3, 2026 Al-Bukhari. Scientific journal. Issue 3, 2026 https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.007.art04/