ORIENTAL UNIVERSITETIQidiruvПоискSearch
Oriental universiteti nashriyotiIlmiy jurnallar platformasiПлатформа научных журналовScholarly journals platform

Maqola Статья Article

Turk-moniy tavbanomalari

Тюркско-манихейская покаянная молитва

Turkic-Manichaean repentances

Alimuxamedov Rixsitilla AbdurashidovichАлимухамедов Рихситилла АбдурашидовичAlimuxamedov Rixsitilla Abdurashidovich

Al-Buxoriy Ал-Бухорий Al-Bukhari · ISSN 3030-3273

To'liq ekranda o'qishЧитать во весь экранRead full screen → Butun sonni yuklab olishСкачать весь выпускDownload full issue Faqat maqolaТолько эту статьюThis article only

Hujjat sahifadan chiqmasdan o'qiladi.Документ читается прямо здесь. Для удобства есть отдельная страница во весь экран.Readable inline; a full-screen page is also available.

AnnotatsiyaАннотацияAbstract

Turkiy adabiyotning islomga qadar bo‘lgan davri bir necha adabiy jarayonlarga bo‘linadi. Shulardan biri fanda turk -moniy adabiyoti deb nomlanadi. Nomlanishidan sabab o‘sha davrda yarat ilgan adabiyot namunalari moniylik ta’sirida, moniy ta’limotining tushuncha -atamalari, mazmun -mohiyati singanidir. Ushbu davrda turli mazmundagi janrdagi matnlar yaratilgan b o‘lib, ulardan bir guruhi turk -moniy tavbanomalari deb nomlanadi. Tavbanoma – kishining biror ayb -gunohlaridan kechirim s o‘rash, yolvorish mazmunidagi tavba matnlaridir. Ular ning mazkur davr adabiyotida o‘ziga xos o‘rni mavjud. Xususan, o‘ziga xos matn tuzilishi, janr xususiyatlariga ega. Mazkur maqolada turk -moniy adabiyotida yaratilga n, kunimizgacha q o‘lyozmalari yetib kelgan tavbanomalar haqida so‘z boradi. Ularning qayerda saqlanishi, kimlar tomonidan tahlil etilgani, nashr etilgani, asar q o‘lyozmasining o‘ziga xos xususiyatlari, kimlarga atab bitilgani va shu kabi masalalar qamrab o lingan.

Доисламский период тюркской литературы делится на несколько литературных процессов. Один из них называется тюркско-манихейской литературой в науке. Название объясняется тем, что литературные образцы, созданные в этот период, находились под влиянием Манихейства, и его концепции, термины и содержание были искажены. В этот период создавались тексты различных жанров, одна группа которых называется тюркско-манихейской тавбанома. Тавбанома – это тексты покаяния, содержащие просьбу о прощении грехов. Они занимают особое место в литературе этого периода. В частности, они обладают уникальной текстовой структурой и жанровыми характеристиками. В данной статье рассматриваются тавбанома, созданные в тюркско-манихейской литературе, рукописи которых сохранились до наших дней. Рассматриваются вопросы их хранения, авторы анализа и публикации, особенности рукописей произведений, адресаты и другие подобные вопросы.

The Pre-Islamic period of Turkic literature is divided into several literary processes. One of them is called Turkic -Manichaean literature in science. The reason for its name is that the literary samples created during that period were influenced by Mani, and the concepts, terms, and content of Mani's teachings were broken. During this period, texts of various genres were created, one group of which is called Turkic -Manichaean Tavbanoma. Tavbanoma are texts of repentance in the content of asking for forgiveness for one’s sins. They have a special place in the literature of this period. In particular, they have a unique text structure a nd genre characteristics. This article discusses the tavbanoma created in Turkic-Manichaean literature, the manuscripts of which have survived to this day. Where they are stored, by whom they were analyzed, published, the specific features of the manuscript of the work, to whom they were addressed, and similar issues are covered.

Kalit so'zlarКлючевые словаKeywords: Moniy moniylik turk-moniy adabiyoti “Xuastuanivt” moniychilar tavbanomasi tavbanoma Мани манихейство тюркско-манихейская литература «Хуастуанивт» покаянная молитва манихеев покаянная молитва Mani Manichaeism Turkic Manichaean literature “Khuastuanivt” Manichaean repentance repentance

Doimiy havolaПостоянная ссылкаPermanent link

https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.002.art01/

Bu havola o'zgarmaydi. DOI olingach, u shu sahifaga yo'naltiriladi.Эта ссылка не изменится. После получения DOI он будет вести на эту же страницу.This link never changes. A DOI will later resolve to this same page.

AdabiyotlarСписок литературыReferences

  1. Radloff W. (1909). Chuastuanit, das bussgebet der manichäer. Herausgegeben und übersetzt. – St. Petersburg. – P. VI+51
  2. Clark L. (2013). Uygur Manichaean Texts: Volume II. Liturgical Texts: Texts, Translations, Commentary. Corpus Fontium Manichaeorum: Series Turcica II. – Turnhout: Brepols Publishers, 2013. – P. 372
  3. Ercilasun A.B. (2008). Türk dili tarihi. Başlangıçtan yirminci yüzyıla. – Ankara: Akçağ. – S. 486
  4. Özbay B. (2014). HUASTUANİFT: Manihaist Uygurların Tövbe Duası. – Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları. – S. 256. FILOLOGIYA Al-BUXORIY 2- son, 2026-yil
  5. Zieme P. (2010). The Manichaean Turkish Texts of the Stein Collection at the British Library // Journal of the Royal Asiatic Society. Series, 3/(20). – P. 255- 266
  6. Дмитриева Л.В. (1963). Хуастуанифт (введение, текст, перевод) – Тюркологические исследования. – М.-Л. – С. 214-232
  7. Древнетюркский словарь (1969). – Ленинград. – С. 677
  8. Кулиева Г.В. (2015). Язык “Хуастуанифт”a (Покаянная молитва манихейцев). Автореферат диссертации на соискание ученой степени доктора философии по филологии (PhD). – Баку. – С. 22
  9. Малов С.Е. (1951). Памятники древнетюркской письменности. Тексты и исследования. – М.-Л.: Издательство АН СССР. – С. 452
  10. Содиқов Қ. (1997). Уйғур ёзуви тарихи (Манбашунослик ва китобат тарихи масалалари). – Тошкент. – 96 б
  11. Содиқов Қ., Омонов Қ. (2010). Ўзбек тилининг ёзма услублари тарихидан. – Тошкент. – 192 б
  12. Содиқов Қ.П. (2010). “Хуастуанивт”нинг Берлин қўлёзмалар фондида сақланаётган узиндилари – Хорижий Шарқ халқлари адабиёти ва адабий манбашунослигининг долзарб масалалари. Халқаро илмий анжуман. – Тошкент. – 45–52 б
  13. Содиқов Қ.П. (2004). Қадимги туркий халқларнинг диний-фалсафий қарашлари. – Тошкент. – 108 б
  14. Содиқов Қ.П. (2006). Туркий ёзма ёдгорликлар тили: адабий тилнинг юзага келиши ва тикланиши. – Тошкент. – 208
  15. Содиқов Қ.П. (2009). Эски туркий битиглар. – Тошкент. – 168 б
  16. Тугушева Л.Ю., Хосроев А.Л. (2008). Хуастванифт. (Манихейское покаяние в грехах) / Предисловие, транскрипция уйгурского текста, перевод. Комментарий Факсимиле текста. – Санкт-Петербург: Нестор-История. – С. 82

Tashqi yozuvlar va tasdiqlarВнешние записи и подтвержденияExternal records and verifications

Havolalarni mualliflar yoki nashriyot koʻrsatgan. «Tasdiqlangan» — tegishli xizmatning oʻzi yozuvni tasdiqladi.Ссылки указали авторы или издательство. «Подтверждено» означает, что запись подтвердил сам сервис.Links are supplied by the authors or the publisher. “Verified” means the service itself confirmed the record.

Tarkibida:Входит в:Part of: Al-Buxoriy. Ilmiy jurnal. 2-son, 2026 Ал-Бухорий. Научный журнал. Выпуск 2, 2026 Al-Bukhari. Scientific journal. Issue 2, 2026

Ma'lumotlarСведения об изданииRecord

TuriТипType
Maqola Статья Article
RaqamНомерID
son.2026.002.art01
YilГодYear
2026
JurnalЖурналJournal
Al-Buxoriy Ал-Бухорий Al-Bukhari
Jurnal ISSNISSN журналаJournal ISSN
3030-3273
SonВыпускIssue
2-son (2), 2026№ 2 (2), 2026No. 2 (2), 2026
Nashrdagi betlarСтраницы в изданииPages in issue
4-18
Kalit so'zlarКлючевые словаKeywords
Mani, Manichaeism, Turkic Manichaean literature, “Khuastuanivt”, Manichaean repentance, repentanceМани, манихейство, тюркско-манихейская литература, «Хуастуанивт», покаянная молитва манихеев, покаянная молитваMani, Manichaeism, Turkic Manichaean literature, “Khuastuanivt”, Manichaean repentance, repentance
LitsenziyaЛицензияLicense
CC BY 4.0
KirishДоступAccess
Ochiq kirishОткрытый доступOpen access
Nashr sanasiДата публикацииPublished
2026-04-28
YangilanganОбновленоUpdated
2026-11-07
Boshqa platformalardaРазмещено такжеAlso available at

Yana o'qingСмотрите такжеRelated

Maqola Статья Article Keksalik davrida psixik rivojlanish va qarish davrlari Психическое развитие в пожилом возрасте и периоды старения Mental development in old age and periods of aging Xudayberdiyeva Svetlana Vladimirovna · 2026 · 144-155-b.Худайбердиева Светлана Владимировна · 2026 · с. 144-155Xudayberdiyeva Svetlana Vladimirovna · 2026 · pp. 144-155TarkibidaВ выпускеIn issue: Innovatsion pedagogika va psixologiya. 3-son, 2026 Инновационная педагогика и психология. Выпуск 3, 2026 Innovative Pedagogy and Psychology. Issue 3, 2026 https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.009.art15/ Maqola Статья Article Kichik biznes va tadbirkorlikda yoshlarni qo‘llab-quvvatlashning huquqiy-iqtisodiy asoslari Правовые и экономические основы поддержки молодежи в сфере малого бизнеса и предпринимательства The legal and economic foundations of supporting youth in small business and entrepreneurship Abduraximov Iskandar Nodirjon o‘g‘li · 2026 · 107-115-b.Abduraximov Iskandar Nodirjon o‘g‘li · 2026 · с. 107-115Abduraximov Iskandar Nodirjon o‘g‘li · 2026 · pp. 107-115TarkibidaВ выпускеIn issue: Iqtisod, menejment va pul. 3-son, 2026 Экономика, менеджмент и деньги. Выпуск 3, 2026 Economics, Management and Money. Issue 3, 2026 https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.008.art11/ Maqola Статья Article Generativ sun’iy intellekt va prompt injiniring yordamida filologik ta’lim sifatini oshirishning zamonaviy yondashuvlari Современные подходы к повышению качества филологического образования с помощью генеративного искусственного интеллекта и prompt-инжиниринга Modern approaches to improving the quality of philological education using generative artificial intelligence and prompt engineering Xodjimuratova Zuxra Zaynitdinovna · 2026 · 34-42-b.Ходжимуратова Зухра Зайнитдиновна · 2026 · с. 34-42Xodjimuratova Zuxra Zaynitdinovna · 2026 · pp. 34-42TarkibidaВ выпускеIn issue: Innovatsion pedagogika va psixologiya. 3-son, 2026 Инновационная педагогика и психология. Выпуск 3, 2026 Innovative Pedagogy and Psychology. Issue 3, 2026 https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.009.art04/ Maqola Статья Article Belbog‘li kurash mashg‘ulot jarayoniga sun’iy intellekt texnologiyalarini integratsiyalashning pedagogik shart-sharoitlari va metodik asoslari Педагогические условия и методические основы интеграции технологий искусственного интеллекта в тренировочный процесс по поясной борьбе Pedagogical conditions and methodological foundations for integrating artificial intelligence technologies into the belt wrestling training process Mo‘ydinov Maxsudbek Rustambek o‘g‘li · 2026 · 22-33-b.Муйдинов Махсудбек Рустамбек угли · 2026 · с. 22-33Mo‘ydinov Maxsudbek Rustambek o‘g‘li · 2026 · pp. 22-33TarkibidaВ выпускеIn issue: Innovatsion pedagogika va psixologiya. 3-son, 2026 Инновационная педагогика и психология. Выпуск 3, 2026 Innovative Pedagogy and Psychology. Issue 3, 2026 https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.009.art03/