ORIENTAL UNIVERSITETIQidiruvПоискSearch
Oriental universiteti nashriyotiIlmiy jurnallar platformasiПлатформа научных журналовScholarly journals platform

Maqola Статья Article

O‘zbek tilida frazeologizmlar etnosotsiopragmatik aspekt sifatida

Узбекские фразеологизмы в этносоциопрагматическом аспекте

Uzbek phraseological units in the ethnosociopragmatic aspect

Qurbonov Zayniddin Oltinovich, Oltinova Bahora ZayniddinovnaКурбонов Зайниддин Олтинович, Олтинова Бахора ЗайниддиновнаQurbonov Zayniddin Oltinovich, Oltinova Bahora Zayniddinovna

Al-Buxoriy Ал-Бухорий Al-Bukhari · ISSN 3030-3273

To'liq ekranda o'qishЧитать во весь экранRead full screen → Butun sonni yuklab olishСкачать весь выпускDownload full issue Faqat maqolaТолько эту статьюThis article only

Hujjat sahifadan chiqmasdan o'qiladi.Документ читается прямо здесь. Для удобства есть отдельная страница во весь экран.Readable inline; a full-screen page is also available.

AnnotatsiyaАннотацияAbstract

Ushbu maqolada o‘zbek tilidagi frazeologizmlarning etnomadaniy tabiatini yoritish, ularning milliy mentalitet, xalqning tarixiy tajribasi, urf -odatlari va qadriyatlari bilan uzviy bog‘liqligini ilmiy jihatdan asoslash maqsad qilib olinadi. Frazeologizmlarning shakllanishi va rivojlanishida ijtimoiy muhit, nutqiy vaziyat, kommunikativ ehtiyoj hamda avlodlararo til tajribasining o‘rni alohida e’tiborga olinadi. Tadqiqot jarayonida frazeologik birliklar etnosotsiopragmatik aspektda tahlil qilinib, ularning nutqda qanday pragmatik vazifalarni bajarishi, ma’no va ifoda imkoniyatlari ochib beriladi. Shuningdek, frazeologizmlarning badiiy matnlardagi qo‘llanishi yozuvchi yoki shoirning individual uslubi hamda milliy dunyoqarashni aks ettiruvchi muhim vosita sifatida ko‘rsatib o‘tiladi. Keltirilgan nazariy fikrlar badiiy asarlardan olingan parchalar, xalq og‘zaki ijodi namunalaridan tanlangan frazeologizmlar orqali dalillanib, ularning etnomadaniy va sotsiopragmatik ahamiyati atroflicha yoritib berilgan

В данной статье основной целью является разностороннее раскрытие этнокультурной природы фразеологизмов узбекского языка и научное обоснование их органической связи с национальным менталитетом, историческим опытом народа, его обычаями, традициями и системой духовных ценностей. Подчеркивается, что фразеологические единицы формируются и развиваются под влиянием социальной среды, конкретной речевой ситуации, коммуникативных потребностей общества, а также межпоколенческой передачи языкового опыта. В ходе исследования фразеологизмы рассматриваются в этносоциопрагматическом аспекте, что позволяет выявить их прагматические функции в речи, определить особенности употребления и раскрыть их семантическое и экспрессивное богатство. Особое внимание уделяется анализу функционирования фразеологических единиц в художественных текстах, где они выступают важным средством выражения индивидуального стиля писателя или поэта и отражения национального мировоззрения. Теоретические положения, изложенные в статье, подтверждаются примерами из художественной литературы и образцами устного народного творчества, благодаря чему всесторонне раскрывается этнокультурная и социопрагматическая значимость узбекских фразеологизмов.

This article aims to elucidate the ethnocultural nature of phraseological units in the Uzbek language and to scientifically substantiate their close connection with the national mentality, the historical experience of the people, their customs, traditions, and values. Particular attention is paid to the role of the social environment, speech situations, communicative needs, and intergenerational linguistic experience in the formation and development of phraseological units. In the course of the research, phraseological units are analyzed from an ethnosociopragmatic perspective, which makes it possible to reveal the pragmatic functions they perform in speech, as well as their semantic richness and expressive potential. Furthermore, the use of phraseological units in literary texts is considered as an important means of reflecting the individual style of a writer or poet and the national worldview as a whole. The theoretical assumptions put forward in the article are substantiated by examples drawn from works of fiction and samples of oral folk creativity, through which the ethnocultural and sociopragmatic significance of Uzbek phraseological units is comprehensively highlighted.

Kalit so'zlarКлючевые словаKeywords: phraseology ethnosociopragmatics mentality literary text aspect sociolinguistics context linguistic unit language elements фразеология этносоциопрагматика менталитет художественный текст аспект социолингвистика контекст языковая единица языковые элементы phraseology ethnosociopragmatics mentality literary text aspect sociolinguistics context linguistic unit language elements

Doimiy havolaПостоянная ссылкаPermanent link

https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.001.art02/

Bu havola o'zgarmaydi. DOI olingach, u shu sahifaga yo'naltiriladi.Эта ссылка не изменится. После получения DOI он будет вести на эту же страницу.This link never changes. A DOI will later resolve to this same page.

AdabiyotlarСписок литературыReferences

  1. Mamatov A. E. (1997). O‘zbek tili frazeologizmlarining shakllanishi. Toshkent. (In Uzbek)
  2. Maksetova Z., Qambaraliyev S., Yunusov A. (2022). Tilshunoslikda frazeologik birliklarning o‘rganilishi va ularning tasnifi. Uchinchi renessans: ilm-fan va ta’lim taraqqiyoti istiqbollari jurnali, 2(5), 182–186. (In Uzbek)
  3. Odil Yoqubov. (2002). Bir koshona sirlar. Sharq. (In Uzbek)
  4. Oybek. (2019). Nur qidirib. Yangi asr avlodi. (In Uzbek)
  5. Oybek. (2019). Qutlug‘ qon. G‘afur G‘ulom. (In Uzbek)
  6. O. Yoqubov. (2018). Billur qandillar. Yoshlar nashriyot uyi. (In Uzbek)
  7. Rahmatullayev Sh., Abdullayev A. va boshq. (2022). O‘zbek tili frazeologik lug‘ati. Toshkent: O‘zbekiston Milliy ensiklopediyasi. (In Uzbek)
  8. Rahmatullayev Sh., Mahmudov N., Xolmanova Z., O‘razova I., Rixsiyeva K. (2022). O‘zbek tili frazeologik lug‘ati. Toshkent: G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyotmatbaa ijodiy uyi. 636 b. (In Uzbek)
  9. Sh. Rashidov. (1981). Bo‘rondan kuchli. G‘afur G‘ulom. (In Uzbek)
  10. Rafiyev A. (1985). Iboralar nutqimiz ko‘rki. Toshkent: Fan. (In Uzbek)
  11. Rahmatullaev Sh. (1970). Nutqimiz ko‘rki. Toshkent, 5–43-b. (In Uzbek)
  12. Rahmatullaev Sh. (1966). O‘zbek frazeologiyasining ba’zi masalalari. Toshkent. (In Uzbek)
  13. Yo‘ldoshev B. (1998). Frazeologik uslubiyat asoslari. Samarqand, 610 b. (In Uzbek)
  14. Ijtimoiy tarmoq: (Qalampir.uz). (kun.uz). (Daryo.uz). (In Uzbek) - 24

Tashqi yozuvlar va tasdiqlarВнешние записи и подтвержденияExternal records and verifications

Havolalarni mualliflar yoki nashriyot koʻrsatgan. «Tasdiqlangan» — tegishli xizmatning oʻzi yozuvni tasdiqladi.Ссылки указали авторы или издательство. «Подтверждено» означает, что запись подтвердил сам сервис.Links are supplied by the authors or the publisher. “Verified” means the service itself confirmed the record.

Tarkibida:Входит в:Part of: Al-Buxoriy. Ilmiy jurnal. 1-son, 2026 Ал-Бухорий. Научный журнал. Выпуск 1, 2026 Al-Bukhari. Scientific journal. Issue 1, 2026

Ma'lumotlarСведения об изданииRecord

TuriТипType
Maqola Статья Article
RaqamНомерID
son.2026.001.art02
YilГодYear
2026
JurnalЖурналJournal
Al-Buxoriy Ал-Бухорий Al-Bukhari
Jurnal ISSNISSN журналаJournal ISSN
3030-3273
SonВыпускIssue
1-son (1), 2026№ 1 (1), 2026No. 1 (1), 2026
Nashrdagi betlarСтраницы в изданииPages in issue
17-24
Kalit so'zlarКлючевые словаKeywords
phraseology, ethnosociopragmatics, mentality, literary text, aspect, sociolinguistics, context, linguistic unit, language elementsфразеология, этносоциопрагматика, менталитет, художественный текст, аспект, социолингвистика, контекст, языковая единица, языковые элементыphraseology, ethnosociopragmatics, mentality, literary text, aspect, sociolinguistics, context, linguistic unit, language elements
LitsenziyaЛицензияLicense
CC BY 4.0
KirishДоступAccess
Ochiq kirishОткрытый доступOpen access
Nashr sanasiДата публикацииPublished
2026-02-26
YangilanganОбновленоUpdated
2026-08-18
Boshqa platformalardaРазмещено такжеAlso available at

Yana o'qingСмотрите такжеRelated

Maqola Статья Article Keksalik davrida psixik rivojlanish va qarish davrlari Психическое развитие в пожилом возрасте и периоды старения Mental development in old age and periods of aging Xudayberdiyeva Svetlana Vladimirovna · 2026 · 144-155-b.Худайбердиева Светлана Владимировна · 2026 · с. 144-155Xudayberdiyeva Svetlana Vladimirovna · 2026 · pp. 144-155TarkibidaВ выпускеIn issue: Innovatsion pedagogika va psixologiya. 3-son, 2026 Инновационная педагогика и психология. Выпуск 3, 2026 Innovative Pedagogy and Psychology. Issue 3, 2026 https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.009.art15/ Maqola Статья Article Kichik biznes va tadbirkorlikda yoshlarni qo‘llab-quvvatlashning huquqiy-iqtisodiy asoslari Правовые и экономические основы поддержки молодежи в сфере малого бизнеса и предпринимательства The legal and economic foundations of supporting youth in small business and entrepreneurship Abduraximov Iskandar Nodirjon o‘g‘li · 2026 · 107-115-b.Abduraximov Iskandar Nodirjon o‘g‘li · 2026 · с. 107-115Abduraximov Iskandar Nodirjon o‘g‘li · 2026 · pp. 107-115TarkibidaВ выпускеIn issue: Iqtisod, menejment va pul. 3-son, 2026 Экономика, менеджмент и деньги. Выпуск 3, 2026 Economics, Management and Money. Issue 3, 2026 https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.008.art11/ Maqola Статья Article Generativ sun’iy intellekt va prompt injiniring yordamida filologik ta’lim sifatini oshirishning zamonaviy yondashuvlari Современные подходы к повышению качества филологического образования с помощью генеративного искусственного интеллекта и prompt-инжиниринга Modern approaches to improving the quality of philological education using generative artificial intelligence and prompt engineering Xodjimuratova Zuxra Zaynitdinovna · 2026 · 34-42-b.Ходжимуратова Зухра Зайнитдиновна · 2026 · с. 34-42Xodjimuratova Zuxra Zaynitdinovna · 2026 · pp. 34-42TarkibidaВ выпускеIn issue: Innovatsion pedagogika va psixologiya. 3-son, 2026 Инновационная педагогика и психология. Выпуск 3, 2026 Innovative Pedagogy and Psychology. Issue 3, 2026 https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.009.art04/ Maqola Статья Article Belbog‘li kurash mashg‘ulot jarayoniga sun’iy intellekt texnologiyalarini integratsiyalashning pedagogik shart-sharoitlari va metodik asoslari Педагогические условия и методические основы интеграции технологий искусственного интеллекта в тренировочный процесс по поясной борьбе Pedagogical conditions and methodological foundations for integrating artificial intelligence technologies into the belt wrestling training process Mo‘ydinov Maxsudbek Rustambek o‘g‘li · 2026 · 22-33-b.Муйдинов Махсудбек Рустамбек угли · 2026 · с. 22-33Mo‘ydinov Maxsudbek Rustambek o‘g‘li · 2026 · pp. 22-33TarkibidaВ выпускеIn issue: Innovatsion pedagogika va psixologiya. 3-son, 2026 Инновационная педагогика и психология. Выпуск 3, 2026 Innovative Pedagogy and Psychology. Issue 3, 2026 https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.009.art03/