Maqola Статья Article
“Al-Musallas” lug‘atining arab leksikografiyasi rivojidagi o‘rni
Роль словаря «Аль-Мусаллас» в развитии арабской лексикографии
The role of the “al-musallas” dictionary in the development of Arabic lexicography
Sotvoldiyev Sirojiddin Maxammaddin oʻgʻliСотволдиев Сирожиддин Махаммаддин углиSotvoldiyev Sirojiddin Maxammaddin oʻgʻli
Al-Buxoriy Ал-Бухорий Al-Bukhari · ISSN 3030-3273
To'liq ekranda o'qishЧитать во весь экранRead full screen → Butun sonni yuklab olishСкачать весь выпускDownload full issue Faqat maqolaТолько эту статьюThis article only
AnnotatsiyaАннотацияAbstract
Ushbu maqolada mashhur tilshunos va leksikograf Ibn Sayyid al - Batalyavsiyning “Al-Musallas” nomli risolasining arab tilshunosligi tarixidagi oʻrni har tomonlama tahlil qilinadi. Asarda, ayniqsa, fonetik shakldosh birliklar asosida shakllangan soʻzlarning lugʻaviy izohi, ularning omonimiyaga, paronimiyaga va semantik variantlarga aloqadorligi nazariy asosda koʻrib chiqila di. Shuningdek, “Al- Musallas”dagi soʻzlar qisqa unli tovushlarning oʻzgarishi orqali farqlanib, bu oʻzgarishlar muallif tomonidan Qurʼon oyatlari, hadislar, arab adabiyotidan olingan namunalar, qadimgi lugʻatlardagi dalillar asosida izohlanadi. Muallifning uslubiy va metodologik yondashuvi, ayniqsa kontekstual aniqlik va fonetik xususiyatlarga asoslangan tasnif prinsiplari tilshunoslikka ilmiy hissa sifatida baholanadi. Tadqiqot natijalari arab leksikografiyasining tarixiy bosqichlarini anglashda, ayniqsa al- mushtarak al-lafẓiy fenomenining rivojlanishini tahlil qilishda muhim manba boʻlib xizmat qiladi.
В данной статье всесторонне анализируется роль трактата “Аль-Мусаллас” известного лингвиста и лексикографа Ибн Саййида аль-Баталявси в истории арабского языкознания. В работе на теоретической основе рассматривается лексическое толкование слов, образованных на основе фонетически схожих единиц, их связь с омонимией, паронимией и семантическими вариантами. Кроме того, слова в “Аль-Мусаллас” различаются по изменению кратких гласных звуков, и эти изменения объясняются автором на основе аятов Корана, хадисов, примеров из арабской литературы и свидетельств из древних словарей. Стилистический и методологический подход автора, особенно принципы классификации, основанные на контекстуальной точности и фонетических особенностях, оцениваются как научный вклад в лингвистику. Результаты исследования служат важным источником для понимания исторических этапов арабской лексикографии, особенно при анализе развития феномена al-mushtarak al-lafẓiy
This article comprehensively analyzes the significance of the renowned linguist and lexicographer Ibn Sayyid al-Batalyavsiʼs treatise “Al- Musallas” in the history of Arabic linguistics. The work examines the lexical interpretation of words formed on the basis of phonetic homoforms, their relationship to homonymy, paronymy, and semantic variants from a theoretical perspective. Additionally, the words in “Al-Musallas” are distinguished by changes in short vowel sounds, and these variations are explained by the author using evidence from Qur’anic verses, hadiths, examples from Arabic literature, and ancient dictionaries. The authorʼs stylistic and methodological approach, particularly the classification principles based on contextual precision and phonetic features, is evaluated as a significant scientific contribution to linguistics. The research findings serve as an important resource for understanding the historical stages of Arabic lexicography, especially in analyzing the development of the al-mushtarak al-lafẓiy phenomenon.
Kalit so'zlarКлючевые словаKeywords: shakldoshlik musallas omonimiya paronimiya variantlik arab leksikografiyasi al-mushtarak al-lafziy омонимия паронимия варианты аль-мусаллас лексикография ал-муштарак ал-лафзий homonymy paronymy variants al-Musallas Arabic lexicography al-mushtarak al-lafziy
Doimiy havolaПостоянная ссылкаPermanent link
https://orientalnashriyot.uz/id/son.2025.005.art04/
Sotvoldiyev Sirojiddin Maxammaddin oʻgʻli. “Al-Musallas” lug‘atining arab leksikografiyasi rivojidagi o‘rni // Al-Buxoriy. — 2025. — 3-son (3). — B. 37-45. — URL: https://orientalnashriyot.uz/id/son.2025.005.art04/
Сотволдиев Сирожиддин Махаммаддин угли. Роль словаря «Аль-Мусаллас» в развитии арабской лексикографии // Ал-Бухорий. — 2025. — № 3 (3). — С. 37-45. — URL: https://orientalnashriyot.uz/id/son.2025.005.art04/
Sotvoldiyev Sirojiddin Maxammaddin oʻgʻli. The role of the “al-musallas” dictionary in the development of Arabic lexicography // Al-Bukhari. — 2025. — No. 3 (3). — pp. 37-45. — URL: https://orientalnashriyot.uz/id/son.2025.005.art04/
Bu havola o'zgarmaydi. DOI olingach, u shu sahifaga yo'naltiriladi.Эта ссылка не изменится. После получения DOI он будет вести на эту же страницу.This link never changes. A DOI will later resolve to this same page.
AdabiyotlarСписок литературыReferences
- Fallāḥī, Yaʼqūb. (1999). Ibn al-Sayyid al-Baṭalyawsī wa juhūduhu fī al-lugha. – Bayrūt
- Ibn as-Sayyid al-Baṭalyawsiyyu. (1983). Al-Muthallathu (2 jild). Baghdād: Dār al-Rashīd. 1-jild. 524 b.; 2-jild: 593 b
- Murād, Yaḥyā. (1985). Al-Muthallathu li-Ibn al-Sayyid al-Baṭalyawsī. Baghdād: Dār al-Rashīd. 428 b
- Sibawayhi. (1988). Al-Kitāb (4 jild). Al-Qāhira: Maktabat al-Khānajī. 1-jild: – 446 b.; 2-jild: 432 b.; 3-jild: – 662 b.; 4-jild: 494 b
- Sotvoldiev, S. (2023). Arab leksikografiyasi tarixi va Ibn Molik musallas lugʻatlarining tuzilish prinsiplari // The role of science and innovation in the modern world. – London
- Sotvoldiev, S. (2022). Principles of composition of scientific-critical text of Ibn Sayyidʼs dictionary “Al-Musallas” // Thematics Journal of History, № 8
- http://k-tb.com/manuscrit FILOLOGIYA Al-BUXORIY 3-son, 2025-yil
- http://waqfeya.com/manuscrit
- http://wadood.com/manuscrit
- http://midad.com/manuscrit
Tashqi yozuvlar va tasdiqlarВнешние записи и подтвержденияExternal records and verifications
- Zenodo TasdiqlanganПодтвержденоVerifiedПолный текст в Zenodo“Al-Musallas” lug‘atining arab leksikografiyasi rivojidagi o‘rnihttps://zenodo.org/records/23062155
Havolalarni mualliflar yoki nashriyot koʻrsatgan. «Tasdiqlangan» — tegishli xizmatning oʻzi yozuvni tasdiqladi.Ссылки указали авторы или издательство. «Подтверждено» означает, что запись подтвердил сам сервис.Links are supplied by the authors or the publisher. “Verified” means the service itself confirmed the record.
Tarkibida:Входит в:Part of: Al-Buxoriy. Ilmiy jurnal. 3-son, 2025 Ал-Бухорий. Научный журнал. Выпуск 3, 2025 Al-Bukhari. Scientific journal. Issue 3, 2025
Ma'lumotlarСведения об изданииRecord
- TuriТипType
- Maqola Статья Article
- RaqamНомерID
- son.2025.005.art04
- YilГодYear
- 2025
- JurnalЖурналJournal
- Al-Buxoriy Ал-Бухорий Al-Bukhari
- Jurnal ISSNISSN журналаJournal ISSN
- 3030-3273
- SonВыпускIssue
- 3-son (3), 2025№ 3 (3), 2025No. 3 (3), 2025
- Nashrdagi betlarСтраницы в изданииPages in issue
- 37-45
- Kalit so'zlarКлючевые словаKeywords
- shakldoshlik, musallas, omonimiya, paronimiya, variantlik, arab leksikografiyasi, al-mushtarak al-lafziyомонимия, паронимия, варианты, аль-мусаллас, лексикография, ал-муштарак ал-лафзийhomonymy, paronymy, variants, al-Musallas, Arabic lexicography, al-mushtarak al-lafziy
- LitsenziyaЛицензияLicense
- CC BY 4.0
- KirishДоступAccess
- Ochiq kirishОткрытый доступOpen access
- Nashr sanasiДата публикацииPublished
- 2025-08-29
- YangilanganОбновленоUpdated
- 2026-08-20
- Boshqa platformalardaРазмещено такжеAlso available at
- Zenodo DOI 10.5281/zenodo.23062155
- Butun son:Весь выпуск:Full issue: Zenodo DOI 10.5281/zenodo.23059491
- Butun son:Весь выпуск:Full issue: Internet Archive



