ORIENTAL UNIVERSITETIQidiruvПоискSearch
Oriental universiteti nashriyotiIlmiy jurnallar platformasiПлатформа научных журналовScholarly journals platform

Maqola Статья Article

“Dasturu-l-vuzaro” asarida mansablar, unvonlar va ularning vazifalari

Должности, звания и их обязанности в работе «Дастуру-л-вузаро»

Positions, titles and their duties in the work “Dasturu-l-vuzaro”

Karimov Sherzod Shavkat o‘g‘li iDКаримов Шерзод Шавкат угли iDKarimov Sherzod Shavkat o‘g‘li iD

Al-Buxoriy Ал-Бухорий Al-Bukhari · ISSN 3030-3273

To'liq ekranda o'qishЧитать во весь экранRead full screen → Butun sonni yuklab olishСкачать весь выпускDownload full issue Faqat maqolaТолько эту статьюThis article only

Hujjat sahifadan chiqmasdan o'qiladi.Документ читается прямо здесь. Для удобства есть отдельная страница во весь экран.Readable inline; a full-screen page is also available.

AnnotatsiyaАннотацияAbstract

Amir Temur va Temuriylar davlatining boshqaruv tizimi doirasida xorijlik va mahalliy tadqiqotchilar bir qancha ilmiy izlanishlar olib borishgan. Ayniqsa, bu mamlakatning amaldorlari, mansabdor shaxslari haqidagi boblarda da vlat a’yonlarining xizmat vazifalari, mansablarining tarixiy nomlanishi hamda ularning vakolat doiralari bir qancha olimlar tomonidan tadqiq etilgan. Bunday tadqiqotlarning ildizi, albatta, o‘rta asr, jumladan, Temuriylar davrida yozilgan yirik tarixiy va adabiy manbalardir. Temuriylar davrida davlat boshqaruvida bir qancha mansablar va unvonlar bo‘lsa ham, mazkur maqolada G‘iyosuddin ibn Humomuddin Xondamirning (879/1474– 941/1535) 915/1510-yilda yozib tugatgan “Dasturu-l-vuzaro” (“Vazirlar uchun qo‘llanma”) asarida keltirilgan mansablar va unvonlarni tahlil etish bilan kifoyalanamiz.

В рамках системы управления Амира Темура и государства Темуридов зарубежные и отечественные исследователи провели ряд научных исследований. В частности, в главах о чиновниках и должностных лицах этой страны ряд ученых исследовали служебные обязанности государственных чиновников, историческое название должностей и круг их полномочий. Корни таких исследований, безусловно, лежат в крупных исторических и литературных источниках, созданных в средние века, в том числе в эпоху Темуридов. Хотя в период Темуридов в государственном управлении существовало несколько должностей и званий, в этой статье мы ограничимся анализом должностей и званий, приведенных в “Дастур ал-вузара” (“Руководстве для министров” (915/1510)), написанном Гиясуддином ибн Хумамуддином Хондамиром (879/1474–941/1535).

Foreign and local researchers conducted a number of scientific studies within the framework of the governance system of Amir Temur and the Temurid state. In particular, the chapters concerning this country’s officials and dignitaries have been studied by several scholars, focusing on the official duties of state representatives, the historical nomenclature of their positions, and the extent of their authority. The roots of such research, of course, are the major historical and literary sources written during the Middle Ages, including the Temurid period. Although there were numerous positions and titles in state administration during the Temurid period, this article will focus solely on analyzing the positions and titles mentioned in “Dastur al-wuzara” (“Manual for ministers”), written by Ghiyath al-Din ibn Humam al-Din Khwandamir (879/1474-941/1535) and completed in 915/1510.

Kalit so'zlarКлючевые словаKeywords: “Dasturu-l-vuzaro” sohibi devon sohibi ixtiyori mulk va mol ashrofi vuzaro parvonachi mustavfiy muhtasib munshiy tug‘ronavis axtachi “Mu’tamid as-saltana va mu’tamin al-mamlaka” “muqarrab al-hazrat as-sultoniy” “Дастур ал-вузара” сахиби девон сахиби ихтиёри мулк ва мал ашрафи вузара парваначи муставфи мухтасиб мунши тугранавис ахтачи “Муътамид ас-салтана ва муътамин ал-мамлака” “мукарраб алхазрат ас-султони” “Dastur al-wuzara” sahib-i divan sahib-i ikhtiyar-i mulk va mal ashraf-i wuzara parvanachi mustavfi muhtasib munshiy tughranavis akhtachi “Mu’tamid al-saltana va mu’tamin al-mamlaka” “muqarrab al-hazrat as-sultaniy”

Doimiy havolaПостоянная ссылкаPermanent link

https://orientalnashriyot.uz/id/son.2025.004.art11/

Bu havola o'zgarmaydi. DOI olingach, u shu sahifaga yo'naltiriladi.Эта ссылка не изменится. После получения DOI он будет вести на эту же страницу.This link never changes. A DOI will later resolve to this same page.

AdabiyotlarСписок литературыReferences

  1. Demir S.S. (2023) The Place and Importance of the Tughra Form in Turkish Calligraphy: The Example of Sultan Suleiman the Magnificent. Arastirma makalasi // Mevzu sosyal bilimler dergisi. – Izmir
  2. Ölmez Z., Erdem S. (2019) Zübdetü’l-Âsâr Vakayinamesindeki Devlet Teşkilatı Terimleri. Araştırma Makalesi // Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi, Cilt: 59, Sayı: 2. – Istanbul: Istanbul University Press
  3. Yağli A.R. (2014) Timurlularda Vezîrlik Müessesesi ve Hâce Gıyaseddin Pir Ahmed Hafî. Arastirma makalasi // History studies. International journal of history. Volume 6, Issue 5
  4. G‘iyosuddin Xondamir. Dastur al-vuzaro. O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi Abu Rayhon Beruniy nomidagi Sharqshunoslik instituti qo‘lyozmasi. № 55/I
  5. G‘iyosuddin Xondamir. Nomayi nomiy. O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi Abu Rayhon Beruniy nomidagi Sharqshunoslik instituti qo‘lyozmasi. № 801. TARIX Al-BUXORIY 1-son, 2025-yil
  6. Абдураззоқ Самарқандий. (2008) Матлаи саъдайн ва мажмаи баҳрайн. II жилд, I қисм. 1405–1429 йиллар воқеалари. Форс тилидан таржима, сўзбоши ва изоҳлар муаллифи А. Ўринбоев. – Тошкент: Ўзбекистон
  7. Абдураззоқ Самарқандий. (2008) Матлаи саъдайн ва мажмаи баҳрайн. II жилд, II ва III қисмлар. 1429–1470 йиллар воқеалари. Форс тилидан таржима, сўзбоши ва изоҳлар муаллифи А. Ўринбоев. – Тошкент: Ўзбекистон
  8. Алишер Навоий асарлари тилининг изоҳли луғати. Э.И. Фозилов таҳрири остида. I том. – Тошкент: Фан, 1983
  9. Аҳмедов Б. (1996) Амир Темурни ёд этиб. – Тошкент: Ўзбекистон
  10. Аҳмедов Б. (2001) Амир Темур дарслари. – Тошкент: Шарқ
  11. Аҳмедов Б. (2024) Ўзбекистоннинг атоқли тарихшунос олимлари (биобиблиографик маълумотнома). – Тошкент: Янги аср авлоди
  12. Аҳмедов Б. (2001) Ўзбекистон тарихи манбалари (қадим замон ва ўрта асрлар). – Тошкент: Ўқитувчи
  13. Бартольд В.В. (1964) Мир Али-Шир и политическая жизнь. Сочинения. Т. II. Ч. 2. – Москва: Наука
  14. Бертельс Е.Э. (1965) Избранные труды. Навои и Джами. – Москва: Наука
  15. Стори Ч. (1972) Персидская литература. Библиографический обзор/Пер. с англ., переработал и дополнил Ю.Э. Брегел. В трех частяx. Ч. 1. – Москва: Главная редакция восточной литературы
  16. Фасиҳ Аҳмад ибн Жалолиддин Муҳаммад ал-Хавофий. (2018) Мужмали Фасиҳий (Фасиҳ тўплами). Таржима, кириш, изоҳлар ва кўрсатгичлар Д.Ю. Юсупованики. – Тошкент: Фан
  17. Ўлжаева Ш. (2017) Амир Темур давлат бошқаруви. Ташқи сиёсат. Дипломатия. – Тошкент: Академнашр
  18. Шарафуддин Али Йаздий. (2023) Зафарнома. Сўзбоши, табдил, изоҳлар ва кўрсаткичлар муаллифлари Аҳмад А. ва Бобобеков Ҳ. – Тошкент: Янги аср авлоди
  19. Юсупова Д. Ю. (2006) Жизнь и труды Хондамира. – Тошкент: Фан
  20. Ғиёсуддин Хондамир. (2013) Ҳабиб ус-сияр фи ахбори афроди башар. Форс тилидан таржима, муқаддима муаллифи Ҳазратқулов Ж., Бекжонов И. Изоҳлар муаллифи Аҳмедов А., Бекжонов И. – Тошкент: Ўзбекистон
  21. ‫غياث الدين بن همام الدين معروفه به خوندمير. دستور الوزراء. با تصحيح و مقدمه سعيد نفيسي‬ .1938/1357 ،‫تهران: انتشارات اقبال‬

Tashqi yozuvlar va tasdiqlarВнешние записи и подтвержденияExternal records and verifications

Havolalarni mualliflar yoki nashriyot koʻrsatgan. «Tasdiqlangan» — tegishli xizmatning oʻzi yozuvni tasdiqladi.Ссылки указали авторы или издательство. «Подтверждено» означает, что запись подтвердил сам сервис.Links are supplied by the authors or the publisher. “Verified” means the service itself confirmed the record.

Tarkibida:Входит в:Part of: Al-Buxoriy. Ilmiy jurnal. 1-son, 2025 Ал-Бухорий. Научный журнал. Выпуск 1, 2025 Al-Bukhari. Scientific journal. Issue 1, 2025

Ma'lumotlarСведения об изданииRecord

TuriТипType
Maqola Статья Article
RaqamНомерID
son.2025.004.art11
YilГодYear
2025
JurnalЖурналJournal
Al-Buxoriy Ал-Бухорий Al-Bukhari
Jurnal ISSNISSN журналаJournal ISSN
3030-3273
SonВыпускIssue
1-son (1), 2025№ 1 (1), 2025No. 1 (1), 2025
Nashrdagi betlarСтраницы в изданииPages in issue
103-116
Kalit so'zlarКлючевые словаKeywords
“Dasturu-l-vuzaro”, sohibi devon, sohibi ixtiyori mulk va mol, ashrofi vuzaro, parvonachi, mustavfiy, muhtasib, munshiy, tug‘ronavis, axtachi, “Mu’tamid as-saltana va mu’tamin al-mamlaka”, “muqarrab al-hazrat as-sultoniy”“Дастур ал-вузара”, сахиби девон, сахиби ихтиёри мулк ва мал, ашрафи вузара, парваначи, муставфи, мухтасиб, мунши, тугранавис, ахтачи, “Муътамид ас-салтана ва муътамин ал-мамлака”, “мукарраб алхазрат ас-султони”“Dastur al-wuzara”, sahib-i divan, sahib-i ikhtiyar-i mulk va mal, ashraf-i wuzara, parvanachi, mustavfi, muhtasib, munshiy, tughranavis, akhtachi, “Mu’tamid al-saltana va mu’tamin al-mamlaka”, “muqarrab al-hazrat as-sultaniy”
ORCID
Karimov Sherzod Shavkat o‘g‘li — 0009-0002-8212-7744
LitsenziyaЛицензияLicense
CC BY 4.0
KirishДоступAccess
Ochiq kirishОткрытый доступOpen access
Nashr sanasiДата публикацииPublished
2025-03-03
YangilanganОбновленоUpdated
2026-08-20
Boshqa platformalardaРазмещено такжеAlso available at

Yana o'qingСмотрите такжеRelated

Maqola Статья Article Keksalik davrida psixik rivojlanish va qarish davrlari Психическое развитие в пожилом возрасте и периоды старения Mental development in old age and periods of aging Xudayberdiyeva Svetlana Vladimirovna · 2026 · 144-155-b.Худайбердиева Светлана Владимировна · 2026 · с. 144-155Xudayberdiyeva Svetlana Vladimirovna · 2026 · pp. 144-155TarkibidaВ выпускеIn issue: Innovatsion pedagogika va psixologiya. 3-son, 2026 Инновационная педагогика и психология. Выпуск 3, 2026 Innovative Pedagogy and Psychology. Issue 3, 2026 https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.009.art15/ Maqola Статья Article Kichik biznes va tadbirkorlikda yoshlarni qo‘llab-quvvatlashning huquqiy-iqtisodiy asoslari Правовые и экономические основы поддержки молодежи в сфере малого бизнеса и предпринимательства The legal and economic foundations of supporting youth in small business and entrepreneurship Abduraximov Iskandar Nodirjon o‘g‘li · 2026 · 107-115-b.Abduraximov Iskandar Nodirjon o‘g‘li · 2026 · с. 107-115Abduraximov Iskandar Nodirjon o‘g‘li · 2026 · pp. 107-115TarkibidaВ выпускеIn issue: Iqtisod, menejment va pul. 3-son, 2026 Экономика, менеджмент и деньги. Выпуск 3, 2026 Economics, Management and Money. Issue 3, 2026 https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.008.art11/ Maqola Статья Article Oliy ta’limda o‘quv jarayonini boshqarishning edukologik mexanizmini takomillashtirish Совершенствование эдукологического механизма управления учебным процессом в высшем образовании Improving the educological mechanism for managing the academic process in higher education Usmanova Gulxumor Saidakbarovna · 2026 · 43-51-b.Usmanova Gulxumor Saidakbarovna · 2026 · с. 43-51Usmanova Gulxumor Saidakbarovna · 2026 · pp. 43-51TarkibidaВ выпускеIn issue: Innovatsion pedagogika va psixologiya. 3-son, 2026 Инновационная педагогика и психология. Выпуск 3, 2026 Innovative Pedagogy and Psychology. Issue 3, 2026 https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.009.art05/ Maqola Статья Article Generativ sun’iy intellekt va prompt injiniring yordamida filologik ta’lim sifatini oshirishning zamonaviy yondashuvlari Современные подходы к повышению качества филологического образования с помощью генеративного искусственного интеллекта и prompt-инжиниринга Modern approaches to improving the quality of philological education using generative artificial intelligence and prompt engineering Xodjimuratova Zuxra Zaynitdinovna · 2026 · 34-42-b.Ходжимуратова Зухра Зайнитдиновна · 2026 · с. 34-42Xodjimuratova Zuxra Zaynitdinovna · 2026 · pp. 34-42TarkibidaВ выпускеIn issue: Innovatsion pedagogika va psixologiya. 3-son, 2026 Инновационная педагогика и психология. Выпуск 3, 2026 Innovative Pedagogy and Psychology. Issue 3, 2026 https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.009.art04/